ธรรมะเพื่อความพ้นทุกข์
สังขารมันเกิดที่ไหน มันอยู่ที่ไหน อะไรเป็นสังขาร สังขารมันก็เกิดขึ้นที่จิตของเราเอง เป็นอาการของจิต พาให้เกิดขึ้นชิงสมมติทั้งหลาย สังขารนี้แลเป็นตัวการสมมติบัญญัติทั้งหลายในโลก ความจริงของในโลกทั้งหลาย หรือธรรมธาตุทั้งหลายเขาเป็นอยู่อย่างนั้น แผ่นดิน ต้นไม้ ภูเขา ฟ้า แดด เขาไม่ใด้ว่าเขาเป็นอะโรเลย ตลอดจนตัวตนมนุษย์ก็เป็นธาตุของโลก เขาไม่ได้ว่าเป็นนั้นเป็นนี้เลย เจ้าสังขารตัวการนี้เข้าไปปรุงแต่งว่าเขาเป็นนั้นเป็นนี้ จนหลงกันว่าเป็นจริง ถือเอาว่าเป็นเราเป็นของเราเสียสิ้น จึงมีราคะ โทสะ โมหะ เกิดขึ้น ทำจิตตัวเติมให้หลงไปตามเกิดแก่เจ็บตาย เวียนว่ายไปไม่มีที่สิ้นสุด เป็นอเนกภพ อเนกชาติ เพราะเจ้าตัวสังงารนั้นแถป็นเหตุ
ถ้าพวกท่านทั้งหลายใจดื้อด้านต่อการศึกษาแล้วไม่ได้นำมาประพฤติปฏิบัติแล้ว ถึงพวกท่านทั้งหลายจะเข้ามาอยู่ในผ้ากาสาวพัสตร์หรือเข้ามาอยู่ในร่มเงาผ้ากาสาวพัสตร์ เข้ามาบวชเป็นพระก็เถอะ ได้แต่ศีรษะโล้นกับผ้าเหลืองเท่านั้นแต่ส่วนจิตใจของพวกท่านทั้งหลายไม่ได้รับการศึกษา ไม่ได้รับการขัดเกลา ไม่ได้รับการฝึกฝนตามแนวแถวที่พ่อแม่ครูบาอาจารย์แนะนำสั่งสอน พวกท่านทั้งหลายจะเป็นผู้เฉลียวฉลาด จะเป็นผู้รอบคอบได้ยังไง
ชีวิตของนักบวชเป็นชีวิตที่สู้ภายในใจสู้กับกิเลสภายในใจ สู้กับความหลงภายในใจเรื่องความหลงภายในใจ ถ้าไม่ได้ศึกษาในหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าแล้ว พวกเราจะมองไม่เห็นว่าความหลงนั้นคืออะไร ถ้าหากว่าพวกเราได้ศึกษาแล้ว แต่พวกเราไม่ได้ปฏิบัติตาม ไม่ได้นั่งสมาธิ จิตไม่สงบ ตามแนวแถวเบื้องต้น พวกเราก็ยังมองไม่เห็นว่าความหลงนั้นคืออะไร อวิชชานั้นคืออะไร ก็ยังมองไม่เห็นอีกการที่จะมองเห็นได้ ต้องได้รับการฟังเป็นเบื้องต้น จากนั้นก็คือความเชื่อในพระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า แล้วก็ได้ศึกษาและลงมือประพฤติปฏิบัติ เราจึงจะเห็นกิเลสภายในใจของเรา
ถ้าพวกเรามีความมุ่งมั่น มีความตั้งใจจริงการเวียนว่ายตายเกิดในวัฏฏสงสารไม่ใช่ของสนุก ไม่ใช่ของเพลิดเพลินไม่เป็นสิ่งที่พึงปรารถนา เห็นคนตาย เห็นเขาตาย ไม่รู้จักจบไม่รู้จักสิ้น ถ้าพวกเรา ชำระกายวาจาใจของเราให้บริสุทธิ์หลุดพ้น ตัดกิเลสภายในจิตใจของเรา ไม่มาเวียนว่ายตายเกิดแล้วรู้แจ้งเห็นจริงอย่างพระพุทธเจ้า พระอรหันต์สาวกที่ท่านแนะนำสั่งสอนหรือท่านประพฤติปฏิบัติชี้นำให้แก่พวกเรา เห็นอนิจจัง ทุกขัง อนัตตาปล่อยวางจิตใจไม่ยึดมั่นถือมั่น จิตใจปล่อยวาง จิตใจไม่ยึดในกิเลสราคะ โทสะ โมหะ ปล่อยใจให้ว่าง ปล่อยใจให้วาง เราก็สะบัดกิเลสออกจากจิตใจ จิตใจก็บริสุทธิ์หลุดพ้นเป็นอริยบุคคลเป็นพระอรหันต์ ไม่มาเวียนว่ายตายเกิด เข้าสู่แดนอวกาศของจิตของธรรม นั้นละจิตเป็นอมตธาตุ อมตธรรม ไม่มาเวียนว่ายตายเกิดเป็นอนันตกาล
ถึงจะมีเงินคำทรัพย์สมบัติยศถาบรรดาศักดิ์ขนาดไหนเขาก็มีความสุขชั่วคราวแต่ส่วนด้านจิตใจลึกๆ แล้วหาความสุขไม่ได้ถ้าหากไม่ชำระจิตใจ ไม่ได้ดูจิตใจ ไม่ได้ชำระจิตใจ ไม่ได้ชำระความโลภโกรธหลงในจิตใจอย่าหวังเลยว่าจะมีความสุข แต่ถ้าหากว่าได้ชำระทางจิตใจ ได้ภาวนาชำระโลภโกรธหลงทางจิตใจเป็นอริยบุคคลเป็นพระอรหันต์เมื่อไหร่ เมื่อนั้นละจะมีความสุขที่สมบูรณ์ที่สุด แต่ถ้าหากว่ายังไม่ได้ชำระจิตใจ มีแต่หาสิ่งภายนอกเงินคำทรัพย์สมบัติยศถาบรรดาศักดิ์มาประดับเฉยๆ ก็เหมือนประดับภายนอกเท่านั้นเอง แต่ส่วนจิตใจนั้นมีความทุกข์มีความว้าเหว่อ้างว้างลึกๆ อยู่ในหัวใจหาความสุขไม่ได้ สรุปแล้วธรรมเท่านั้นละจะเป็นเครื่องกำจัดกิเลสราคะ โทสะ โมหะออกจากใจ เมื่อใจของเราได้ถูกชำระด้วยธรรมแล้ว ใจจะได้รับความร่มเย็นผาสุก อันนี้ก็คือเนื้อหาสาระที่พวกเราได้ฟังในวันนี้ แต่ม้วนเทปยังมี ถ้าพวกเราที่จะสนใจฟังอีกก็ยังได้
“เรานี่เรียกว่าเป็นคติตัวอย่างของหมู่เพื่อนมาแล้วตั้งแต่ต้นทางเรายึดหลักจากพ่อแม่ครูอาจารย์เป็นแนวทางทุกกระเบียดเลยเชียวพระเณรทั้งหลายที่เคารพผมไม่ได้เคารพที่ออกช่วยชาตินะเคารพปฏิปทาของผมที่ก้าวเดินมาด้วยความสัตย์ความจริงรักธรรมรักวินัยมีหิริโอตตัปปะประจำใจใครคลาดเคลื่อนจากหลักธรรมหลักวินัยไม่ได้ชี้หน้าเลย เพราะเรารักธรรมรักวินัยคือรักองค์ศาสดานั่นเอง ธรรมและวินัยนั้นแลจะเป็นองค์ศาสดาของเธอทั้งหลายแทนเราตฤาคตเมื่อเราตายไปแล้วนั่น ธรรมวินัยนั้นแลจะเป็นองค์ศาสดา”